شهرت

شهرداری باید به سمت کسب درآمدهای پایدار حرکت کند - شهرت

شهرداری باید به سمت کسب درآمدهای پایدار حرکت کند ۲۰ اسفند ۱۳۹۳

مصاحبه با دکتر حافظی، از اعضای شورای شهر تهران

میلاد شاهی اردکانی*

موضوع اصلی این گفت‌و‌گو شیوه‌ کسب در‌آمد برای شهر‌ها در ایران است. پرسش اصلی این است که در حال حاضر بودجه شهر تهران، از چه راه‌هایی تأمین می‌شود.
اگر بودجه‌ چهار سال گذشته‌ی شهرداری تهران را دنبال کنیم، می‌بینیم که در این مدت، حدود بیست هزار میلیارد تومان از منابع مورد نیاز شهر، از محل فروش تراکم و تغییرکاربری‌ها تأمین شده است؛ این آماربیانگر این است که فضاهای خدماتی، ریه‌های شهر و فضای سبز که پشتیبان شهر محسوب می‌شوند، برای تامین منابع درآمدی قلع و قمع شده است تا به واحدهای تجاری و مسکونی تبدیل شوند. بر اساس استانداردها، حدود یک سوم از فضای شهر مناطق مسکونی، یک سوم خدمات پشتیبانی و یک سوم نیز به معابر، دسترسی‌ها و زیرساخت‌هایی از این قبیل اختصاص یابد. متأسفانه در حال حاضر بیش از ۶۰ درصد از فضاهای شهر تهران به مناطق تجاری و مسکونی تبدیل شده و دیگر جایی برای تردد و نفس کشیدن وجود ندارد؛ و باز هم آقایان احساس می‌کنند که در حال رفتن مسیر درستی‌ هستند و هر روز بر سرعتشان در این مسیر نیز اضافه می‌کنند، اما حقیقت این است که با سرعت از هدف دور می‌شوند. این رفتار موجب می‌شود آسیب بیشتری به مردم وارد شود. این روزها لایحه بودجه سال آینده شهر تهران در حال بررسی است و متأسفانه باز هم مسئولان مُصرند که بخش عمده‌ بودجه در ساخت بزرگراه‌ها صرف شود و این خطاست. ساخت بزرگراه؛ یعنی تشویق مردم به استفاده از وسیله‌ نقلیه‌ شخصی. اگر منابع به سمت ناوگان حمل و نقل عمومی ــ با اولویت حمل و نقل ریلی ــ هدایت شود و اگر هر شهروندی مطمئن باشد با کمتر از پانصد متر پیاده‌روی می‌تواند به شبکه‌ مترو دسترسی پیدا کند، به هیچ عنوان ماشین شخصی بیرون نمی‌آورد.

در خصوص بودجه هم صحبت کردید. حالا که جلسات بودجه‌ سال ۹۴ هم در حال برگزاری است، می‌خواهیم اگر امکانش باشد، در خصوص نحوه‌ی‌ ارائه‌ی‌ بودجه به شورا اطلاعاتی بدهید.
در سال گذشته بودجه شهر تهران در فضای غیرشفاف در اختیار شورا قرار گرفت. با توجه به اینکه اولین سال دور چهارم شورای شهر تهران بود، اصلاحات لازم در آن صورت نگرفت. با فشارهایی که وارد و تذکراتی که داده شد، امسال فضا نسبت به گذشته بازتر است. با این حال، مشکلاتی وجود دارد که اجازه‌ تحلیل را به اعضای شورا نمی‌دهد. طی یک ماه گذشته بارها و بارها تذکر داده شد و در جلسات این موضوع با تحکم هم به آقایان منعکس شد، اما کاملاً بی‌تفاوتند. ما می‌خواهیم لایحه بودجه در قالب یک فایل اکسل در اختیار شورا قرار بگیرد که امکان تحلیل وجود داشته باشد. هنگامی که لایحه در قالب فایل اکسل باشد، برای مثال ما می‌توانیم با جست‌وجوی کلمه‌ تحقیقات یا مطالعات، تمام قسمت‌هایی را که پول تحت این عنوان در آنها ذخیره شده است بیابیم تا مشخص شود مجموع تحقیقاتی که قرار است در یک شهر انجام شود چه میزان است. در حال حاضر فایل پی.دی.اف آن را، که حدود چهار هزار صفحه است، در اختیار شورا قرار داده‌اند. مسأله این است که یک عضو شورا با چند نفر نیرو می‌تواند ظرف یک ماه بودجه را تحلیل کند؟ با این شرایط، اتفاقاتی که در حال وقوع است قابل رصد کردن نیست. علی‌رغم این که رئیس شورا هم مکتوب نوشته‌اند که فایل اکسل را در اختیار بگذارید، این درخواست عملیاتی نشد. متأسفانه خودکامگی در مدیریت شهری وجود دارد و بعضی از دوستان در شورا هم حساسیتی نسبت به این امر ندارند و حاصل آن وضعیت کنونی است که می‌بینید. در یک فضای ابهام‌آلود و غیرکارشناسی، مصوبات در رابطه با بودجه می‌آید، تصویب می‎شود و برای اجرا می‌رود.

رحمت الله حافظی
در خصوص میزان بودجه‌های نقدی و غیر‌نقدی شهر تهران توضیحاتی ارائه دهد.
در سال گذشته بودجه‌ غیر نقد ۵۱ درصد و بودجه‌ نقد شهر تهران را ۴۹ درصد اعلام کردند. در حال حاضر نیز برآورد کرده‌اند که سهم بودجه غیرنقد به حدود ۳۷ درصد کاهش پیدا کرده است. اما برای من این امر ثابت شده نیست؛ چون ابزاری را که بخواهم با آن تحلیل کنم در اختیار ندارم. ولی اگر بخواهیم بر‌اساس رفتار یک سال و نیم گذشته‌ی مسئولین قضاوت کنیم، ناچاریم بگوییم که این موضوع صحت ندارد. ما خواستار اطلاعات دقیق شده بودیم اما پاسخی به در‌خواست ما داده نشد. با این وجود  برای استفاده از ظرفیت های مردم و مشارکت دادن آنها، اطلاعات لایحه بودجه سال آینده بر روی صفحه شخصی ام در سایت شورای شهر تهران قرار گرفت تا افراد صاحب‌نظر و علاقه‌مند به مسائل شهر‌ در جریان امور قرار بگیرند . هدف این بود که بتوانیم از باز‌خوردهای صاحب نظران، مردم و شهروندان استفاده کنیم. حتی به عنوان یک پیشنهاد می‌توان این اطلاعات را در اختیار تیم‌های مختلف دانشجویی قرار داد تا اطلاعات در گروه‌هایی بررسی شوند. رفتاری که در ارائه بودجه‌ امسال شاهد بودیم باعث ایجاد فضای غیرشفاف و به‌زحمت انداختن اعضای شورا و انحراف در تحلیل و تصمیم‌گیری‌ها شد.

منابع بودجه‌ غیر نقد شهر تهران از کجا تامین می شود و آیا اطلاعات آن در اختیار شورا قرار می‌گیرد؟

همانطور که اشاره شد، تقریباً ۵۰ درصد از منابع بودجه‌ ۹۳ غیرنقد بود. مسئولان شهری معتقدند که منابع غیرنقد در گذشته ساختار و سازمانی نداشته است و در چند سال اخیر تلاش‌های زیادی در نظام‌بخشی به آن صورت گرفته است. از نظر بنده، ممکن است چنین چیزی هم رخ داده باشد، اما برای شورا بودجه غیرنقد هنوز غیر‌شفاف است. بودجه‌ غیرنقد یعنی خارج از آنچه ما مصوب می‌کنیم. تمام بحث و گفت‌و‌گو‌ها راجع به بودجه‌ نقدی است. بودجه‌ غیرنقد یعنی اینکه شما می‌توانید در ازای مطالبات خود از شهروندان و برای پرداخت بدهی‌ها به پیمانکار‌ها، به صورت غیرنقد از املاک و مستغلات استفاده کنید. این مبادله غیرنقدی و تسویه‌حساب‌کردن‌ها در فضای نامشخصی صورت می‌گیرد؛ چرا‌که قیمت‌گذاری‌ها نوسانات بسیار زیادی دارد و به دلخواه اشخاص صورت می‌پذیرد. چه بسا، در بسیاری از مواقع، فردی را که می‌خواهد بدهی‌اش را به شهرداری در قالب چک پرداخت کند ــ که این نقد محسوب می‌‌شود ــ به سمت فضای غیرنقد هدایت می‌کنند، برای اینکه آنجا خیلی راحت و آزادانه می‌توانند مانور دهند. متأسفانه سیستم فرایندهای شفاف و استانداردی ندارد. باید استانداردسازی اتفاق بیفتد و زیرساخت‌هایی فراهم شود که از طریق آن، تمام اتفاقات در سیستم ثبت و گزارش شود و هر عضو شورا از پشت کامپیوترش اتفاقات را به‌روز و به‌لحظه رصد کند. تمام برنامه‌ها باید مشخص باشد. وقتی ما برنامه‌ریزی عملیاتی و به دنبال آن بودجه‌ریزی عملیاتی داشته باشیم، این عملیات‌ها را می‌توان در سیستم مانیتور به صورت آنلاین ملاحظه کرد. نرم‌افزار هوشمندی باید داشته باشیم گرچه چنین سیستمی متأسفانه وجود ندارد. شورای شهر نیزبا وجود اینکه بارها گفته‌ایم و خواسته‌ایم، متاسفانه انگیزه‌ای برای این کار ندارد. در فضای حاکم بر شورا، فعلاً انگیزه‌ای برای اصلاح زیرساخت‌ها وجود ندارد.
بودجه شورای شهر تهران برای سال آینده ۳۴ میلیارد تومان تصویب شده است. در زمان بررسی و تصویب این بودجه اعلام کردم، شورا زیرساخت‌هایی نیاز دارد که برایش منابعی به مراتب بیشتر باید پیش‌بینی شود ــ کاش یک بار برای همیشه این کار را بکنیم ــ آقای رئیس گفتند:«ما زیر ساخت‌ها را تأمین کرده‌ایم؛ تعداد اعضای شورا از پانزده نفر به سی نفر رسید و ما رفتیم برایشان خودرو خریدیم». گفتم:«آقای رئیس، زیرساخت‌هایی که ما می‌گوییم خرید سی دستگاه پژوی ۴۰۵ نیست». متأسفانه چنین شناختی وجود ندارد و این جریان همان ضرب المثل آن کس که نداند و نداند که نداند است؛ اگر بداند که نداند باز امیدی هست که حرکتی ایجاد شود. داریم سعی می‌کنیم این فضای «بداند» را ایجاد کنیم تا مقدمه‌ای برای حرکت باشد.

با توجه به مواردی که اشاره شد، شما چه راه‌حلی برای تأمین بودجه‌ شهر تهران، با در نظر گرفتن مسائلی که دارد، ارائه می‌کنید؟
باید از فروش شهر جلوگیری کنیم؛ شهر دیگر فضایی برای فروختن ندارد. بعضی وقت‌ها می‌گویند فرصت را غنیمت بدانیم؛ اما دیگر فرصتی وجود ندارد و همه چیز تبدیل به تهدید شده است. تصمیم‌گیرنده‌ها باید این موضوع را در نظر بگیرند. جهت‌گیری‌ها باید به سمت اصلاح باشد تا خسارت‌هایی که در طول پانزده‌ـ بیست سال گذشته به شهر وارد شده است، جبران شود. قدم اول جلوگیری از ادامه‌ روند کنونی و قدم بعدی پیش‌بینی منابع پایدار است. تیمی از افراد متخصص، خبره و صاحب‌نظر در زمینه‌ شهر و مدیریت شهری، باید هم‌فکری کنند و به دنبال راه چاره باشند. خروجی این بحث‌ها اگر تنها یک جمله و یک راهکار در ماه باشد، کافی است. چه بسا می‌توان در این مسیر از ظرفیت گروه‌های دانشجویی و صاحب‌نظر نیز بهره گرفت، دانشجویان می توانند نظر و پیشنهادات خود را ارائه دهند؛ باید از این پیشنهادات استقبال شود.   اما منابع پایدار چگونه تامین می شود؛ منابع پایدار یعنی اینکه وقتی قطار بین‌شهری از وسط شهر می‌گذرد و دودش به سلامت شهروندان آسیب می‌زند، باید بابت هربار تردد قطار، شرکت آن خسارت و عوارض پرداخت کند. این خسارت تا روزی که تصمیم بگیرند، ایستگاه راه‌آهن را از وسط شهر تهران به خارج از شهر ببرند، باید پرداخت شود. بهتر است به جای فروش شهر به فکر چنین راه‌حل‌هایی باشیم. از صنایع آلاینده و هر رفتاری که تهدیدکننده‌ سلامت مردم است، می توان عوارض گرفت تا برای ارتقای خدمات شهر و حفظ سلامت مردم صرف شود.

در حال حاضر، فروش تراکم توسط شهرداری با هدف دریافت جریمه از سازندگان، اتفاق مشابهی است. به نظر شما این اقدام در حفظ سلامت شهر اثرات مثبتی به جای گذاشته است؟
اگر قرار باشد که این جریمه‌ها فضایی ایجاد‎ کند برای ساختن مازاد و طبقات بیشتر، همه حاضرند این خسارت را پرداخت کنند و این فرایند نتیجه‌ی معکوس می‌دهد. همان‌طور که می‌بینید تمام آسمان شهر را ساختمان پر کرده است و جریمه‌شان هم پرداخت می‌شود. این روش پاسخگو نیست. جریمه بایستی به فعالیت‌هایی تعلق بگیرد که تهدیدکننده‌ سلامت مردم است؛ نه اینکه خودش موجب پایداری تهدیدها شود. اگر روی تراکم جریمه دریافت شود، خیلی‌ها حاضر به پرداخت آن هستند؛ پنج طبقه خود را با قبول پرداخت جریمه ۱۰ طبقه ‌کنند. در این صورت تهدید پایدار و ماندگار می‌شود؛ چراکه پنج طبقه‌ دومی که ساخته می‌شود تخریب‌نشدنی است. وقتی اجازه‌ ۱۰ طبقه داده شد، دیگر نمی‌توان حق ایجادشده را از مالک سلب کرد. در همان مثال راه‌آهن، تا وقتی قطار هست، جریمه‌اش را می‌گیرید تا برنامه‌ریزی‌های مقدماتی برای خروج ریل قطار از داخل شهر انجام شود و این قابل اجرا است. در پرداخت جریمه باید به دنبال مواردی برویم که تهدید پایدار ایجاد نکند.

و سخن پایانی؟
از شما دانشجویان انتظار داریم که شروع کنید؛ حساس باشید؛ شفاف و صریح بخواهید. از استادان صادق و دلسوزتان کمک بگیرید. به شهردار و رییس شورای شهر نامه بزنید. علت‌ها را بپرسید. مطالبه کنید؛ ولی درست مطالبه کنید. مطالعه کنید و کارشناسی‌شده صحبت کنید تا با ادله، نقض‌ و حذفتان نکنند. منطقی کار را دنبال کنید. هر چه شما جوانان بیشتر به میدان بیایید، ما هم راحت‌تر می‌توانیم کار را دنبال کنیم.

* دانشجوی کارشناسی شهرسازی دانشگاه تهران

اشتراک گذاری این مطلب ایمیل لینکدین تویتر گوگل پلاس فیسبوک

مطالب مشابه

ارسال دیدگاه

به نکات زیر توجه کنید

  • نظرات شما پس از بررسی و تایید نمایش داده می شود.
  • لطفا نظرات خود را فقط در مورد مطلب بالا ارسال کنید.