شهرت

تهران مخوف - تهرانی ها از چه می ترسند؟ - شهرت

تهران مخوف – تهرانی ها از چه می ترسند؟ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۵

تهران مخوف

تهران مخوف

پریسا بزاز، مریم جعفری، گلاره مرادی، آراد نوذری*

نقل است که اگر مدتی طولانی با کسی زندگی کنی، آرام‌آرام شبیه او می‌شوی و او هم شبیه تو. حکایت ما و تهران هم همین است. ما مدت‌هاست که با تهران زندگی می‌کنیم. تهران با ما خو گرفته است و در همۀ کارها و حالت‌هایمان، مانند یک دوست صمیمی، مانند یک عضو خانواده کنارمان است و همراهی‌مان می‌کند.

تهران شبیه تمامِ آدم‌هایی است که با او زندگی می‌کنند. گاهی مثل بعضی آدم‌هایش آرام و دلنشین است و از مردمش می‌خواهد با او وقت بگذرانند، در خیابان‌هایش راه بروند و از بودن با او لذت ببرند. اما گاهی هم مثل برخی دیگر از آدم‌هایش، خشن و گاهی هم ترسناک است و جایی برای ماندن و تأمل کردن ندارد و از هر گوشه‌اش احساس خطر و وحشت می‌بارد. گویی هر لحظه امکان دارد شبحی از نقطه‌ای بیرون بیاید و هرآنچه را که داری از تو بگیرد.

تهرانی که می‌ترساند

«از راه رفتن تو خیابونای تهران احساس امنیت می‌کنین؟»

لزومی ندارد که از مکانی خاطرۀ بدی داشته باشیم یا خبرِ نامتعارفی را دربارۀ آن خوانده باشیم تا از حضورمان در آنجا احساس ناامنی کنیم. کافی است هوا کمی تاریک باشد یا مثلا چند خانۀ مخروبه و متروکه در آنجا وجود داشته باشد یا کسانی که با آنها برخورد می‌کنیم در نظرمان مشکوک بیایند تا از آن مکان احساس ترس و اضطراب به ما منتقل شود.

«نه بابا. بهتون قول می‌دم تهران یکی از خطرناک‌ترین شهرای دنیاس. شما تو تهران اگه از یه جای تاریک رد بشین، حتما یه چاقوکش میاد سراغتون خفتتون میکنه».

تهران در نظر عمدۀ ساکنانش شهری ناامن است. انگار که تهرانی‌ها ناامنیِ آن را پذیرفته‌اند و آن را یکی از ویژگی‌های شهر خود می‌دانند.

«من خودم گاز فلفل دارم همیشه. البته مجوزش رو هم دارم. ولی باز هم شهر خطرناکه. آدم شاید فرصت نکنه اسپری رو دربیاره».

«امنیت تو شبا چطوره؟»

با فرارسیدن شب و نزدیک شدن به نیمه‌شب، شهر از مردمش خالی‌تر می‌شود. تهران با آن دسته از مردمش که برای استراحت و آماده‌شدن برای روز بعد به خانه‌های خود می‌روند، آرام‌آرام به خواب می‌رود.

اما شهر هنوز برای عده‌ای بیدار است. احساس ناامنی و ترسی که افراد در طول روز داشتند، به‌واسطۀ تاریکی شب و خلوت‌تر شدنش بسیار بیشتر می‌شود.

«شبا که بدتره که. تاریکه بدتره».

در طول روز، روشنایی و حضور مردم در سطح شهر باعث می‌شود که افراد یکدیگر را ببینند و احساس کنند توسط دیگران دیده می‌شوند. گویی مردم ـ بی آنکه بدانند ـ مراقب یکدیگرند و صرفاً با حضورشان در سطح شهر، نظارتی عمومی بر آن حاکم می‌کنند، نظارتی که توسطِ خودِ مردم و طبقِ قوانینِ نانوشته انجام می‌شود.

«همین که یه جا شلوغ باشه و بدونی بقیه هستن، آدم احساس امنیت می‌کنه».

شب که می‌شود، همه‌ چیزِ شهر ترسناک‌تر و مشکوک‌تر می‌شود. بسیاری از مردم حاضر نیستند از خانه‌های خود خارج شوند. تاریکی شب همه‌چیز را می‌پوشاند و همه‌چیز غریبه می‌شود. در نظر عموم مردم، شب زمان مناسبی برای جرم‌هایی است که به واسطۀ روشنایی و شلوغی روز کمتر امکان بروز داشته‌اند.

«خب خلافکار خودش رو تو تاریکی پنهان می‌کنه دیگه. از تاریکی استفاده می‌کنه. می‌گن خفاش شب رو دوست داره. از نور وحشت می‌کنه، فرار می‌کنه. کسی که خلافکاره، چهار تا آدم که می‌بینه جرئت نمی‌کنه کار خاصی کنه. سوژه‌ش رو باید تو جای خلوت پیدا کنه».

شب‌های تهران به‌گونه‌ای است که آدم‌ها را از خود می‌راند. کوچه‌های خلوت و تاریک و تعریف نشدن فعالیت‌هایی که مردم را جذب کند و در طول شب هم برقرار باشد، آن دسته از مردمی را که می‌خواهند در شبِ تهران زندگی و کار کنند پس می‌زند.

 تهران مخوفتهران مخوف 1

تهران مخوف | تهران مخوف

شهرداری وارد می‌شود

نیروی انتظامی و شهرداری، در جایگاه دو نهادِ اصلیِ برقراری نظم و امنیت در شهر، تا به امروز برنامه‌های زیادی را برای رسیدن به اهدافشان مطرح کرده‌اند. متأخرترینِ این طرح‌ها، طرح «انضباط اجتماعی» یا «انضباط شهری» است که توسط شهرداری مطرح کرده و در حوزۀ امنیتِ آن، نیروی انتظامی مجری اصلی است.

فرماندهی انتظامی تهران علت اجرای این طرح را به این صورت توصیف می‌کند: «طرح انضباط اجتماعی به این دلیل اجرا شده است که احساس امنیت شهروندان را، اعم از زن و مرد و مجرد و متأهل، افزایش دهد و کج‌روی‌ها را از میان ببرد، دامنۀ آسیب‌های اجتماعی را کاهش دهد و زمینۀ ارتکاب هنجارشکنی را از بین ببرد». این طرح معتادها و کارتن‌خواب‌ها را از مهم‌ترین عوامل برهم‌زنندۀ نظم و امنیت به حساب می‌آورد و می‌گوید: «پرسه‌زدن صدها معتاد، متکدی، کارتن‌خواب و سایر افراد کجرو در شهر، ایمنی و آرامش را از شهروندان سلب می‌کند و موجب تکدر خاطر آنان است».

البته معتادان در نظر دولت و مسئولین به دو دسته تقسیم می‌شوند: یک دسته معتادانی که خودشان را به مراکز ترک اعتیاد معرفی کرده‌اند، کارت درمان دارند و در روند ترک قرار دارند. گروه دوم هم اصطلاحاً «معتادان متجاهر۱»ند که قصدی برای ترک اعتیاد ندارند و معمولاً شب‌هایشان را در خیابان‌ها و کوچه‌ها صبح می‌کنند. معتادان متجاهر یک‌چهارمِ کلِ جمعیت معتادان را تشکیل می‌دهند و از نظر قانون، به خاطر به هم ریختن نظم شهر و ایجاد ناامنی، «مجرم» تلقی می‌شوند. وظیفۀ شهرداری هم آن است که آنها را جمع‌آوری کند و به مراکز ترک اعتیاد و گرم‌خانه‌ها بفرستد.

«از معتادا می‌ترسین؟»

بسیاری از مردمی که در تهران ساکن‌اند معتادان را عامل اصلیِ ایجاد ناامنی نمی‌دانند. یا بهتر است بگوییم صرف حضور آنها را در یک مکان شرط کافی برای احساس ناامنی نمی‌دانند.

«نه بابا، اینا مریضن. مثل اینایی که سرطان دارن. باید دنبال راه درمانم باشن. ترس ندارن که. معتاد نمی‌تونه دماغشو بکشه بالا».

بیشتر مردم معتادان را افرادی بیمار و بیچاره می‌دانند که به واسطۀ شرایطِ دشوار زندگیشان به مواد مخدر روی آورده‌اند.

«من اگه طرفم یه آدم گردن‌کلفت باشه، می‌تونم باهاش دعوا کنم. اگه کتکم بخورم، فوقش می‌گن از یه آدم گردن‌کلفت کتک خوردی. ولی یه آدم معتاد وایمیسته جلوم فحش می‌ده، دری‌وری می‌گه. بزنمش می‌گن خاک تو سرت یه معتاد رو زدی. نزنمش، وایستادم فحش ناموسی خوردم. معتاد یه آدم بدبخته».

به نظر می‌رسد که احساس ترس و ناامنی در شهر فراتر از وجودِ معتادان و کارتن‌خوابان در کنار خیابان است. در بسیاری از موارد، شکلِ خیابان‌ها و کوچه‌ها، نبودِ نورِ کافی، نبودِ پنجره و دیدِ کافی و … بسیار بیشتر باعث وحشت مردم می‌شود. و اتفاقاً فرصتِ مناسبی را برای بروزِ جرائمِ بیشتر در اختیار زورگیرها و کیف‌قاپ‌ها و … قرار می‌دهد.

«شما خودت جرئت می‌کنی شب، از یه جا که تاریک باشه، خلوت باشه، چه می‌دونم ساختمونا بلند باشن، رد شی؟ لازم نیست معتاد باشه که. آدمو همینطوری خوف ورمی‌داره.»

تهران مخوف نشریه شهرت شماره ششم

چه کسی «مجرم» است؟

هدف از وجود قانون، حفظ حقوق جمعی افراد و ایجاد تعادل بین حقوق و آزادی‌های مردم است و به وسیلۀ آن از هرج‌ومرج و بی‌ثباتی در جامعه جلوگیری می‌شود. بنابراین، مجرم کسی است که برای آسایش یا نفع شخصی خود، به حقوق و آزادی‌های دیگران تجاوز کند.

اما سؤال اصلی آن است که آیا نمی‌توان ادعا کرد که طراحی نامناسب فضاهای شهر به معنی نادیده گرفتن و پایمال کردنِ حقوقِ ساکنانِ آن مکان است؟ و آیا نمی‌توان طراحانِ شهری را به‌دلیل در نظر نگرفتن یکی از اصلی‌ترین حقوق مردم ـکه نیاز به احساس امنیت استـ متخلف دانست و به‌دلیل ایجادِ شرایطی برای عدمِ احساس امنیت مردم، مجرم خطاب کرد؟ آیا مجریان قانون تنها معتادان و کارتن‌خواب‌ها و … را ـکه عمدتاً هم به دلیلِ شرایطِ دشوارِ زندگیشان به مواد مخدر و خیابان پناه آورده‌اندـ مجرم می‌دانند و طراحان و برنامه‌ریزان شهری را به دلیلِ شانه‌خالی کردن از زیر بار وظایف خود مجرم نمی‌دانند؟

حتماً بسیار شنیده‌ایم که سخت‌‌گیری‌های قانون تنها متعلق به قشر ضعیف و آسیب‌پذیر جامعه است و قشرِ قدرتمند همیشه راهی برای فرار از قانون پیدا می‌کنند. بنابراین، به نظر می‌رسد قانونی که وظیفه‌اش اصطلاحاً حفظ تعادل و برقراری عدالت است، در بسیاری از مواقع می‌تواند وارونه عمل کند.

تهران مخوف نشریه شهرت شماره ششم

[۱] کسی که آشکارا و بی‌پرده و حجاب کار می‌کند، لغت نامۀ دهخدا

*دانشجویان کارشناسی شهرسازی دانشگاه تهران

 

مطالب مشابه

اشتراک گذاری این مطلب ایمیل لینکدین تویتر گوگل پلاس فیسبوک

مطالب مشابه

ارسال دیدگاه

به نکات زیر توجه کنید

  • نظرات شما پس از بررسی و تایید نمایش داده می شود.
  • لطفا نظرات خود را فقط در مورد مطلب بالا ارسال کنید.